Белгија во последните години станува еден од најстрого регулираните пазари на електронски цигари во Европа. По воведувањето на забраната за електронски цигари за еднократна употреба од 1 јануари 2025 година, властите сега одат чекор понатаму и разгледуваат целосна забрана на електронските цигари со ароматизирани вкусови, со исклучок на тутунскиот вкус. Овие мерки се дел од пошироката стратегија на земјата за создавање „генерација без чад до 2040 година“, но во исто време отвораат сериозни прашања за нивните реални ефекти врз пазарот.
Иако електронските цигари за повеќекратна употреба сè уште се легални, новата студија на германскиот институт Фраунхофер IIS укажува на загрижувачки тренд: речиси половина од пазарот на електронски цигари во Европа, дури 48 отсто, веќе се одвива преку нелегални или нерегулирани канали како резултат на строгите забрани во дел од европските земји.
– За првпат бевме во можност систематски да го мапираме пазарот на нелегални електронски цигари во Европа врз основа на анализи на трговијата и синџирот на снабдување. Нашите анализи покажуваат дека приближно 90 отсто од електронските цигари наменети за Европа потекнуваат од Кина – објаснува Уве Верес-Хом, раководител на анализа на ризик и локација во институтот Фраунхофер.
Според истата студија, Белгија се позиционира како една од клучните логистички платформи за дистрибуција на нелегални вејп производи во Европа. Производите, најчесто увезени од Кина, се транспортираат со камиони кон други европски земји со цел да се избегнат контроли, додека онлајн платформите ги користат зголемениот број забрани и постојните празнини во законската регулатива.
Истражувањето за првпат нуди детално мапирање на нелегалниот пазар, покажувајќи дека неговата вредност веќе достигнува 6,6 милијарди евра, со проекции дека ќе порасне на 10,8 милијарди евра до 2030 година.
– Овие електронски цигари ја заобиколуваат заштитата на потрошувачите и контролите за квалитет и се исклучително профитабилни за нелегалните производители. Разликите во цените на внатрешниот пазар на ЕУ, исто така, создаваат стимулации за шверц и повторен увоз од соседните земји, ставајќи ги легалните добавувачи под огромен притисок – вели Хорст Манер-Ромберг, директор на MRU GmbH, независна консултантска компанија која соработуваше со Фраунхофер за изработка на студијата.
Студијата експлицитно предупредува дека општата забрана може да биде контрапродуктивна. Доколку легалните канали се елиминираат, побарувачката најверојатно ќе се префрли кон нелегалниот сектор, кој веќе бележи годишен раст од 8,6 отсто.
Во меѓувреме, белгискиот министер за здравство Франк Ванденбрук, повикувајќи се на препораките на Врховниот здравствен совет, предлага целосна забрана на вкусовите со ароми. Сепак, критичарите предупредуваат дека ваквите мерки нема нужно да го намалат користењето, туку само ќе остават отворен простор за црниот пазар, што го потврдуваат искуствата од повеќе земји од ЕУ.