Во јавноста во изминатиот период се појавија различни тврдења, инсинуации и обвинувања поврзани со мојата работа како министер за култура и туризам. Кога јавниот дијалог ги доведува во прашање интегритетот на институцијата и личниот интегритет на носителот на функцијата, обврска е да се одговори јасно, аргументирано и транспарентно, рече денес министерот за култура и туризам, Зоран Љутков.
Тој ја објасни хронологијата на настаните, но и ги разобличи лагите кои денес ги кажа Синдикатот на прес-конференција како онаа дека во 2023-та година не им бил понуден анекс на Колективен договор за 10% покачување на платата, нивното тврдење дека платата во културата е близу просечната…
-Во последните денови, од страна на Синдикатот на културата беа изнесени тврдења против мене што се неточни и паушални. Сакам недвосмислено да нагласам дека како министер секогаш стојам на страната на учесниците во културата и се залагам за заштита на нивните права. Никогаш не сум постапувал самоволно, ниту сум ускратил законски загарантирани работнички права. Сите одлуки што ги носам се во согласност со законските рамки и со принципот на еднаков третман за сите вработени во културниот сектор. Тврдењата за злоупотреба на службената положба се целосно неосновани. Ниту во еден момент не сум попречил остварување на какво било работничко право загарантирано со Уставот и со закон. Напротив, моја обврска е да обезбедам систем каде што правилата важат еднакво за сите, без привилегии и без исклучоци. Сакам накратко да ја појаснам хронологијата на настаните за да ѝ биде на јавноста појасно: Во државава се применува Општ колективен договор за јавен сектор, а вработените во културата имаат и грански колективен договор во кој е уредена пресметката на плата. Општиот колективен договор предвидел покачување на платите во јавниот сектор за 10 % од месец септември 2023 година. Во таа смисла, заради усогласување, од страна на Министерството за култура било понудено склучување Анекс на колективниот договор, што Синдикатот го одбил. Па, сега Синдикатот тужи за пресметка на плати според начин кој доведува вработените во културата да имаат повисока минимална плата за пресметка на платата од објавената минимална плата во согласност со закон во државава, рече министерот.
Љутков посочи дека во 2025 година минималната плата во јавниот сектор на Република Македонија за пресметка на основната бруто-плата изнесуваше 36.037 денари, а барањето на Синдикатот за култура беше пресметката на основната бруто-плата да се прави на износ од 39.641 денар, што е спротивно на минималната плата објавена во согласност со закон.
-Минималната плата за сите вработени во државава е иста, таа е уредена со закон и јавно се објавува секоја година. Ако со покачувањето на минималната плата во 2025 година сите вработени во јавниот сектор добија покачување во нето-износ од 1.800 денари, вработените од установите од областа на културата добија покачување во нето-износ од 1.738 денари за најниското работно место до 4.391 денари за највисокото работно место. За какво намалување на плати зборуваме? За надминување на оваа состојба, по задолжение од Владата беше изработено упатство за пресметка на платите на вработените во установите од областа на култура, коешто е во согласност со законите и предвиденото во колективните договори и каде што е вградено покачувањето од 10 %. Целта на ова упатство е да се обезбеди усогласеност со законската регулатива, транспарентна пресметка на платите, точност и континуитет во примената на методологијата и контрола врз наменското трошење на буџетските средства за плати. Во ниту еден момент и ниту со едно дејство не се прекршени работничките права ни во согласност со Уставот ни во согласност со закон ни во согласност со Колективен договор. Да бидам докрај прецизен, ова значеше разлики во пресметката на платите од Министерството и желбата на Синдикатот во износ од 471 до 1.330 денари по работно место во согласност со висината на платата. Односно, за да ѝ биде појасно на јавноста, ако нето-платата за највисокото работно место според пресметките на Синдикатот изнесуваше 84.896 денари, според пресметките на Министерството ваквата пресметка на нето-плата изнесува 83.563 денари, т.е. разлика од 1.333 денари. За најниското работно место, пресметката на Синдикатот изнесуваше нето-износ од 30.670 денари, а според пресметките на Министерството од 30.199 денари, или разлика од 471 денар. Тоа е основна нето-плата на вработените без додатоци на плата (минат труд, прекувремена работа итн.). Ваквата разлика резултираше со 800 тужби од вработени во културата, постапки што се во тек и не се правосилно завршени, посочи Љутков.
Со ова тој демантираше и уште едно тврдење на Синдикатот кој денес истакна дека има 8 правосилни пресуди во нивна корист.
-Унапредувањето на македонската култура бара иницијатива за нови идеи, нови проекти, соработка и регионални поврзувања. Сѐ во културата е поставено да биде во функција на унапредување на културата и можностите за креативно и културно изразување на вработените – вршители на дејноста. Во функција на тоа, речиси целиот програмски буџет на Министерството во рамките на годишните програми, кој годинава изнесува над 1 милијарда денари, е распределен за проекти на уметници и културни работници од сите дејности, кои во најголем дел се вработени во установите. Ова го кажувам токму за да ги илустрирам заложбата и посветеноста на државата, а тука, секако, и на Министерството за култура и туризам, за поддршка и остварување на културата на сите чинители како исклучително важен сегмент во едно општество. За крај, сакам да појаснам дека Колективниот договор беше потпишан во 2019 година, а започна да се применува од 1 јули 2020 година. Досега требаше да биде склучен нов колективен договор со кој уште повеќе ќе се унапредеа правата на сите чинители во културата. Но, сите обиди за преговори за нов колективен договор се неуспешни, токму поради непостоење волја од страна на Синдикатот на културата. Министерството за култура и туризам е партнер во социјалниот дијалог за гаранција и унапредување на правата на вработените во културата. За жал, партнерскиот однос изостанува од другата страна, а тоа, впрочем, и доведува до ситуации што се неповолни за сите што се вклучени, а најмногу за вработените во културата. Културата не е само платформа за изведби и фестивали, таа е огледало на нашата колективна свест, простор каде што правилата и правдата мора да важат еднакво за сите. Кога јавноста е збунета и кога инсинуации се пласираат како факти, обврската на секој одговорен носител на функција е да ја осветли вистината – јасно, аргументирано и без прикривање, посочи Љутков на прес-конференција во Влада.
Љутков посочи дека тврдењата за злоупотреба на службената положба и овластување се целосно неосновани.
-Напротив, мојата определба е да обезбедам праведен систем, каде што правилата важат еднакво за сите, без исклучоци и без привилегии. И токму тука се наметнуваат суштинските прашања: Дали е во ред одредени групи да бараат поволности што не би важеле за сите вработени во културата? Дали е оправдано да се инсистира на решенија што би значеле привилегии за едни, а исклучување на други? Дали е прифатливо, како што бара раководството на СКРМ, администрацијата да биде исклучена од овие решенија, а притоа да не се преземаат чекори бидејќи, како што велат тие, ќе се плашат дека ќе се загрози бројот на нивното членство во Синдикатот? Дали поднесувањето кривични пријави служи како средство за синдикална борба или претставува начин за вршење притисок врз институциите? И конечно, дали станува збор за вистинска заштита на работнички права или за наметнување политички ставови под превезот на синдикално дејствување? Сите овие факти и прашања водат кон еден јасен заклучок: јавноста не смее да се доведе во заблуда. Никој од вработените во културата не е обесправен, напротив, сите се третираат според законите и правилата, без исклучоци, додека привилегиите што ги бараат одредени групи се надвор од законските рамки. Мојата обврска останува непроменета: да обезбедам транспарентен, праведен и еднаков систем за сите учесници во културниот сектор, каде што правдата и еднаквоста се неприкосновени, а културата секогаш ќе биде во служба на сите, порача Љутков.