Европа е регион со највисока стапка на пушење во светот, каде просечно 25,9 отсто од возрасното население над 15 години користи тутунски производи, покажуваат податоците на платформата „Брилијант мапс“ (Brilliant Maps“, врз основа на глобалниот извештај на Светската здравствена организација (СЗО) за трендовите во употребата на тутун и никотин од 2000 до 2022 година, со проекции до 2030 година.
Земјите од Балканот се меѓу европските држави со највисоки стапки на пушење. Најголем број на активни пушачи е регистриран во Бугарија и Србија, каде 39,5 отсто од возрасното население користи тутун. Следуваат Хрватска со 37 отсто, Грција со 32,8 проценти, Словачка со 32,4 проценти, Унгарија со 32,2 проценти и Романија со 30 проценти, што е значително над европскиот просек.
Во Западна Европа, стапките на пушење се пониски, но со значителни разлики меѓу земјите. Највисок процент е забележан во Франција, со 34,6 проценти, што е над европскиот просек и блиску до нивото на балканските држави.
Загрижувачки е трендот кај младите, особено во однос на електронските цигари и новите никотински производи. Повеќе од 100 милиони луѓе ширум светот користат електронски цигари, а во некои европски земји стапките кај адолесцентите од 13 до 15 години се повисоки отколку кај возрасните.
Извештајот на СЗО покажува дека и покрај глобалното намалување на бројот на корисници на тутун, од 1,38 милијарди во 2000 година на околу 1,2 милијарди во 2024 година, употребата на тутун останува сериозна закана за јавното здравје. Европскиот регион е единствениот кој не се очекува да ја постигне целта од 30 отсто предвидена во Глобалниот акциски план на СЗО, и се проектира дека до 2030 година Европа ќе остане со највисока преваленца на тутун, со над 23 проценти.
Податоците укажуваат дека 18 отсто од смртните случаи од незаразни болести во Европа во 2019 година биле поврзани со употребата на тутун, што значи дека речиси секој петти предвремен смртен случај би можел да се избегне доколку тутунот се елиминира.
Во Република Македонија, податоците на Институтот за јавно здравје (ИЈЗ) по повод Светскиот ден против употребата на тутун минатата година покажуваат дека 45,4 отсто од населението се активни пушачи, што е значително над просекот на Европската Унија и ја става земјата меѓу државите со највисоки стапки на пушење во светот.
Според ИЈЗ, посетеноста на советувалиштата за откажување од пушење, кои функционираат во склоп на Центрите за јавно здравје, е многу мала, односно во 2023 година само 43 лица се јавиле за помош.
Од Институтот посочуваат дека употребата на тутун сериозно придонесува кон нарушувањето на општото здравје на популацијата, нагласувајќи дека како последица на редовна употреба на тутун може да се јават кардиоваскуларни, респираторни, репродуктивни, малигни, ендокрини и многу други видови заболувања.
Тутунската индустрија, како што наведуваат од Институтот, со сите свои ресурси успешно се бори против напорите за зајакнување на законската легислатива, која всушност е еден од условите за пристап кон Европската Унија, па така потреба од прилагодување на законите со оние од ЕУ е неопходна за напредокот на земјата.
– Иако Република Македонија во 2006 година ја ратификуваше Рамковната конвенција за контрола на тутунот на СЗО и низ годините имало напори за да се зајакне здравствената регулатива поврзана со употребата на тутун, во последните години има застој на ова поле, со укинување на забраните за пушење на терасите од угостителските локали, а дополнително се дозволи употреба на електронските уреди што го загреваат, а не го горат тутунот во јавни затворени локали, беше посочено од страна на Институтот по повод минатогодишниот Светски ден против употребата на тутун.
СЗО и други меѓународни здравствени институции апелираат за зајакнување на националните и регионалните политики за контрола на тутунот, преку зголемување на даноците, строго спроведување на забраните за пушење на јавни места, ограничување на рекламирањето и проширување на програмите за поддршка за откажување од пушење.